TNO-rapport over robotisering: wat het zegt voor een toeleverancier

In april 2026 publiceerde TNO het rapport "Zonder Robotisering verdwijnt de Nederlandse Maakindustrie: Urgente actie is noodzakelijk" (TNO 2026 R10389), geschreven door Tessa Bruijne, Corine Bonte en Claire Stolwijk. De hoofdboodschap: de inzet van robots in de Nederlandse maakindustrie blijft achter bij koplopers als Zuid-Korea, China en Duitsland, en TNO pleit voor een nationale robotiseringsagenda om dat te veranderen.

TNO maakte het rapport bekend in een nieuwsbericht van 3 april 2026. Daarin zegt Mark Courage, directeur Smart Industry bij TNO: "Robotisering is geen luxe maar een voorwaarde om onze maakindustrie te behouden."

Waar het rapport op rust

Het rapport is geen enquête onder maakbedrijven. TNO deed deskresearch en hield ruim tien semigestructureerde interviews met experts van maakbedrijven, roboticaleveranciers en kennisinstellingen.

De cijfers in de samenvatting komen van anderen. Dat Nederland wereldwijd op de twaalfde plek staat, met 264 robots per 10.000 werknemers, is een cijfer van de International Federation of Robotics over 2023, dat TNO via ING aanhaalt. Dat de productiviteit van de industrie met vijftig procent omhoog moet, neemt TNO over uit een publicatie van Rabobank uit 2025. De waarschuwing dat binnen tien jaar fabriekssluitingen en banenverlies dreigen, berust volgens de voetnoot op de inbreng van experts.

Wat erin staat voor een bedrijf met kleine series

Het rapport gaat over de maakindustrie als geheel, niet over verspaning. Drie passages raken een toeleverancier met veel verschillende producten toch direct.

Eerst digitaliseren. "Voor het gebruik van robots is digitaliseren een minimale vereiste", schrijft TNO (pagina 8). Over de stand van zaken staat er: "Automatisering is weliswaar breed toegepast, maar veel bedrijven worstelen nog met het digitaliseren van hun basisprocessen. Juist deze digitalisering vormt een essentiële voorwaarde om verdere stappen richting robotisering te kunnen zetten" (pagina 25). Die passage steunt volgens de voetnoot op een interview. Hoeveel bedrijven "veel" is, staat er niet.

Kleine series. Robots werken volgens het rapport het best bij repeterend werk met weinig productvariatie. De Nederlandse maakindustrie kenmerkt zich juist door "high-mix, low-volume": een grote variatie in producten in relatief kleine oplages. Een robot moet dan regelmatig opnieuw worden geprogrammeerd, in veel gevallen door een programmeur van de leverancier. In een van de interviews werd gezegd dat het programmeren van een robot soms meer tijd en middelen kost dan het inzetten van een medewerker.

Kennis in hoofden. Onder de barrières noemt TNO "beperkingen om (impliciete) kennis van mensen in robots te integreren". Proceskennis en technische kennis van medewerkers zijn volgens het rapport vaak impliciet en worden niet vanzelf gestructureerd vastgelegd, waardoor waardevolle informatie verloren kan gaan. Gegevens over productieprocessen ontbreken bovendien vaak, of zijn van onvoldoende kwaliteit.

TNO raadt maakbedrijven aan te beginnen met "een herbeoordeling van productieprocessen vanuit een breed perspectief op automatisering" (pagina 38). Procesoptimalisatie met andere automatisering kan volgens het rapport al voldoende opleveren, zonder robot (pagina 28).

Onze lezing: de basis begint op kantoor

Wat volgt is onze lezing, niet die van TNO. Het rapport gaat over robots in de productie. Over offertes en het calculeren ervan zegt het niets.

Wij denken dat de basisprocessen van een toeleverancier op kantoor beginnen, bij de offerteaanvraag, de tekening en de calculatie. Daar wordt bepaald wat er gemaakt wordt, in welke bewerkingen en tegen welke prijs. En daar zit, denken wij, dezelfde impliciete kennis. Wie calculeert, weet uit ervaring welke insteltijd en stuktijd bij een tekening horen. Opgeschreven is dat lang niet altijd. Een offertecalculatie die digitaal is vastgelegd, hoort voor ons daarom bij de digitale basis waar TNO over schrijft.

Beta2Business maakt offertesoftware voor toeleveranciers in de high-tech maakindustrie. Of digitaliseren op kantoor de stap naar een robot kleiner maakt, heeft TNO niet onderzocht.

Bronnen: TNO, rapport 2026 R10389 (pdf) en TNO, nieuwsbericht van 3 april 2026. Citaten en paginanummers volgen het pdf-bestand dat TNO nu aanbiedt (bestandsdatum 17 april 2026). In het bestand van 3 april ontbrak de tekst over barrières.

Foto: Xavier020, CC0 1.0, via Wikimedia Commons.

Geplaatst in oktober 2026.